Slides

Tranh vẽ - Mai Ly k7

Bốn Mùa

 

                              Nguyễn Hữu Phước

(Nhớ sao viết vậy, không theo thứ tự thời gian.)

 

Ngày 20 tháng Ba hàng năm, là ngày Xuân Phân (Spring Equinox), mùa Xuân bắt đầu. 

: Anh ơi, đêm nay em thao thức. Sang Xuân rồi, không biết em có sống đến mùa Xuân năm sau không? Em muốn nghe anh kể chuyện “thức lâu mới biết đêm dài”.

Ông:  (muốn tránh trả lời trực tiếp)  Xuân đã đến như em vừa nói, để Anh kể chuyện “đêm dài, đêm ngắn và bốn mùa cho em nghe nhen.  Em có biết câu tục ngữ hay ca dao nào nói về ngày và đêm không? 

: Em biết, nhưng em không có tâm trí để nhớ lại.  Anh kể em nghe đi.

Ông:  Ờ, Anh bắt đầu bài giáo khoa quen thuộc nhe em: 

Về ngày và Đêm ca dao Việt Nam có câu:  

Thời giờ như thể tên bay, 

Năm năm  tháng tháng ngày ngày thoáng qua.   

Tục ngữ Việt Nam có nói

 “Tháng năm chưa nằm trời sáng

Tháng mười chưa cười trời tối”.  

Rõ ràng quá phải không em: Đêm tháng năm ngắn (ít giờ) hơn ngày, và ngày tháng mười ngắn hơn đêm.  Có câu ca dao khác nói rõ hơn: 

Buồn về một nỗi tháng hai,   

Đêm ngắn ngày dài thua thiệt người ta. 

Buồn về một nỗi tháng năm, 

Chưa đặt mình nằm, gà gáy chim kêu.  

Ông (nghe sự yên lặng của Bà tưởng mình nói hay (! !) nên tiếp tục:  Sự cách biệt về độ dài của ngày và đêm vào mùa Hạ và mùa Đông, mặc dù thực sự tháng năm và tháng mười chưa đúng hẳn vào Hạ và  Đông theo định nghĩa của khí hậu học, đã có trong tục ngữ, ca dao Việt Nam từ xưa.   Dân ta đã quan sát và ghi nhận sự cách biệt giữa ngày và đêm của hai mùa nóng lạnh dưới hình thức thật ngắn gọn và dễ nhớ. 

Hai khoa Khí Hậu Học và Thiên Văn Học giải thích cho chúng ta về hiện tượng của các mùa trong năm.   Rồi quen nghề thầy giáo, tiếp tục: do tạo hóa sắp đặt, trục của địa cầu* nằm nghiêng một góc khoảng 23 độ so với mặt phẳng hoàng đạo*.  Tùy theo vị trí của địa cầu trên hoàng đạo, và vì độ nghiêng nầy, khi địa cầu quay một vòng chung quanh trục của nó, thì có nơi trên địa cầu sẽ hứng ánh sáng mặt trời nhiều giờ hay ít giờ trong 24 tiếng đồng hồ.   

Bà nói có vẻ khuyến khích: Anh tiếp tục đi. Ông không hiểu Bà nghĩ gì, nhưng vẫn cố gắng phát triển đề tài theo chiều hướng “bốn mùa”, để tránh câu hỏi “em có sống đến Xuân năm sau không”, câu hỏi làm Ông bâng khuâng, nao núng.

Ông tiếp tục (Bốn Mùa Và Độ Dài Của Ngày Đêm):  Sự chênh lệch giữa số giờ của ngày và số giờ của đêm tích lũy nhiều ngày sẽ thành hiện tượng bốn mùa, vì ngày dài nhiều tiếng đồng hồ thì địa cầu nhận được nhiều ánh sáng và do đó sức nóng tích tụ.  Thiên văn học ghi nhận ra bốn vị trí đặc biệt của địa cầu trên hoàng đạo*: Đông chí, Xuân phân, Hạ chí, và Thu phân. Những gì diễn tả sau đây chỉ đúng cho Bắc bán cầu, phần đất ở phía Bắc của xích đạo*.  Vì độ nghiêng vừa nói, những mùa ở Nam bán cầu đều ngược lại.     

.  Đông chí:  ngày 21 tháng 12. Ngày có ánh sáng mặt trời với số giờ ít  nhất trong năm.  Mùa Đông bắt đầu.

.  Xuân phân:  20 tháng 3, ngày và đêm có độ dài bằng nhau. Mùa Xuân bắt đầu.

.  Hạ chí:  ngày 21 tháng 6: ngày có ánh sáng mặt trời với số giờ nhiều nhất trong năm.  Mùa Hạ bắt đầu.

.  Thu phân:  ngày 21/22 tháng 9, ngày và đêm có độ dài bằng nhau. Mùa Thu bắt đầu.  

Bà vẫn lặng yên, không phê bình, không có câu hỏi phụ, không có câu nói đùa theo câu chuyện của Ông như thường lệ. Ông quyết đi theo con đường“đêm ngày bốn mùa” đã vạch ra.  Với giọng nhỏ nhẹ như giọng ru con, ru cháu, Ông phát thanh tiếp:       

Theo thứ tự vận chuyển trên, sự diễn đạt đương nhiên như sau:  từ Đông chí cho đến Hạ chí số giờ có ánh sáng mặt trời mỗi ngày càng lúc càng nhiều hơn. Nói cách khác mùa Đông là mùa lạnh. Với sự tích tụ ánh sáng càng ngày càng nhiều giờ hơn, mùa Xuân do đó trở nên ấm áp. Sự tích tụ nhiệt độ tiếp tục suốt mùa Xuân vì ngày tiếp tục dài thêm, do đó đến Hạ chí, khí hậu trở thành nóng hơn mùa Xuân nhiều.  Từ Hạ chí đến Đông chí chu kỳ độ dài của ngày đi ngược lại. Khí hậu sẽ mát lần khi đến mùa Thu, và lạnh nhiều khi Đông đến. Tóm lại, số giờ mà chúng ta nhận được ánh sáng mặt trời trong ngày, trong tháng, trong suốt mùa, có ảnh hưởng lớn đến sự ấm lạnh và những sinh hoạt của con người.   

Ai cũng đã biết là vào mùa xuân cây đâm chồi, ra lá và nở bông. Mùa Hạ trái chín và là mùa gặt hái hoa quả. Mùa Thu lá úa vàng, đỏ, và rơi rụng dần dần.  Để đến mùa Đông nhiều loại cây lá rụng hoàn toàn và cây chỉ trơ cành giống như cây khô.  Những loại cây nầy “ngủ” vào mùa Đông, chúng chờ khí hậu ấm áp của mùa Xuân để trở lại chu kỳ cũ.

Ông nghe Bà nói với giọng nhẹ nhàng, nhưng đầy thán phục:  Ông Trời là tác giả của bốn mùa, Ổng hay quá phải không Anh? 

Ông rất mừng khi nghe Bà phụ họa vào câu chuyện: Em đúng một ngàn phần trăm. Rất ít người để ý đến sự sắp đặt khéo léo của tạo hóa.  Ông  Trời cho trái đất nghiêng một  góc đối với mặt phẳng hoàng đạo khiến cho khí hậu và bốn mùa của Bắc bán cầu và Nam bán cầu xảy ra ngược nhau. Trong khi Bắc bán cầu (trừ  những  nơi ở nhiệt đới hay gần nhiệt đới) chìm trong gió lạnh hoặc tuyết băng, thì ở Nam bán cầu vào mùa hè với đầy hoa quả sẵn sàng cho việc gặt hái. Nhờ đó mà nguồn thực phẩm lúc nào cũng liên tục nếu sự buôn bán trên toàn cầu được lưu thông dễ dàng.  

Ông tiếp tục:  Anh đồng ý với em. Ông Trời là tác giả của “Bốn Mùa”. Ông còn là tác giả của “Muôn loài”.  Em có muốn Anh nói tiếp về chuyện Ông Trời hay không?  Rồi không đợi Bà trả lời, Ông tiếp tục nói về Ông Trời toàn năng, Ông Trời quyết định số phận của muôn loài, Ông Trời là một người bạn của con người v.v.

Ông mãi nói thao thao bất tuyệt, không để ý là tiếng thở của bà rất nhẹ nhàng, đều đặn.  Bà không còn “đêm dài thao thức” nữa.  Một đêm an bình khác trong số 7001 đêm, bắt đầu.   Ông thấy tâm mình an bình, sắp lại cái phone tay và cái chuông cạnh gối bà (để Bà gọi Ông khi cần), và ngồi dậy đi nhẹ về phòng Ông.

 

03-20-2013 NHP

 

Chú thích:

.  Trục địa cầu: một trục tưởng tượng chạy xuyên qua hai cực của địa cầu.

.  Hoàng đạo: Trong không gian, quả địa cầu của chúng ta chỉ là một chấm. Chấm nầy quay trọn một vòng quanh mặt trời trong 365 ngày thành một hình bầu dục (ellipse: một vòng hình quả trứng cắt dọc và có hai tâm điểm). Đường bầu dục nầy gọi là hoàng đạo.  

.  Mặt phẳng hoàng đạo: mặt phẳng chứa đựng đường hoàng đạo. 

.  Thiên đỉnh: điểm cao nhất của mặt trời ở một nơi mà ta chọn.

.  Xích đạo: đường vòng quanh địa cầu nơi địa cầu phình to nhất.

.  Vĩ tuyến: những đường vẽ song song với xích đạo và ở về phía Bắc hay phía Nam của xích đạo, để phân chia quả đất nhiều phần theo chiều ngang. 

.  Kinh tuyến: những đường vẽ nối liền hai cực của địa cầu để phân chia quả đất theo chiều dọc, Đông, Tây.        

  

[Trở lại trang trước]

 

 

Tìm Kiếm

Cách Sử Dụng Trang kieumauthuduc.org

Free business joomla templates